होम सनातन ज्ञान ग्रंथ वेद उपनिषद पुराण भगवद्गीता ऋषि एवं आचार्य देवता पवित्र स्थान विज्ञान एवं प्राचीन ज्ञान प्राचीन तकनीक दर्शन आध्यात्म एवं चेतना मंत्र एवं साधना पूजा विधि कर्म पुनर्जन्म 84 लाख योनियाँ असुर एवं अन्य लोक कहानियाँ पर्व और त्योहार आध्यात्मिक मार्गदर्शन खोजें संपर्क करें JOIN SANATAN
🕉️ धार्मिक परंपरा puranic
यम

यम

अन्य नाम: धर्मराज, यमराज

यम मृत्यु एवं न्याय के देवता माने जाते हैं, जो मृत्यु के पश्चात आत्मा के कर्मों का न्याय करते हैं। कठोपनिषद में नचिकेता-यम संवाद इस देवता से जुड़ा एक अत्यंत महत्वपूर्ण दार्शनिक प्रसंग है।

प्रतीकात्मकता

यमदंड (न्याय), महिष-वाहन (धैर्यपूर्ण न्याय-प्रक्रिया)।

स्वरूप

धर्मराज (न्यायाधीश रूप)।

कथाएँ

कठोपनिषद में नचिकेता को आत्मा एवं मृत्यु के रहस्य पर उपदेश देने की कथा।

उपासना

मृत्यु-पश्चात कर्मकाण्ड (देखें गरुड़ पुराण) में यम का उल्लेख।

विभिन्न सम्प्रदायों (वैष्णव/शैव/शाक्त) में इस देवता/देवी की व्याख्या एवं महत्व भिन्न हो सकता है — यह पृष्ठ किसी एक परंपरा को सार्वभौमिक नहीं मानता।

प्रसिद्ध मंदिर

यम के समर्पित स्वतंत्र मंदिर भारत में अत्यंत सीमित हैं।